Bilgisayar ile az çok haşır neşir olanlar overclock işlemini bilirler. Overclock ile bilgisayarınızı %50 ye varan oranda hızlandırabilirsiniz. Tabi bu kadar hızlandırabilmek için bilgisayar parçalarınızın overclock işlemi için uygun olmalı yoksa parçanız yanabilir. Overclcok genel olarak işlemci, ram ve ekran kartınıza uygulanır. Bu parçaların çalışma hızları ( saat frekansları ) arttırılarak bilgisayarınızın performansında artış sağlanır.  Merak edenler, ilgi duyanlar için kısa bir makale hazırladık.

Makaleyi okumadan önce overclock ( hız aşırtma ) işlemlerinde geçen terimleri öğrenelim.

• FSB: Front Side Bus ın kısaltılmış halidir. İşlemcimiz ve anakartımız üzerinde bulunan kuzey köprüsünün veriyolu hızıdır.
• Clock Ratio (Çarpan): İşlemcinin FSB hızının kaç katı hızında çalışacağını belirleyen değerdir. İşlemcimizin çalışma frekansını FSB x Çarpan şeklinde hesaplayabiliyoruz.
• Cpu Vcore: İşlemcimizin çekirdeğine uygulanan voltajdır.
• Memory Voltage (VDimm): Belleklerimize (Ram) uygulanan voltajdır.
• NB Vcore: Kuzey köprüsüne uygulanan voltajdır. NB nin açılımı ise North Bridge’ dir.
• Cpu Frequency: İşlemcimizin FSB hızı.
• Dram Frequency: Belleklerimizin çalışma frekansı.
• Timing: Türkçe karşılığı zamanlamadır. Belleklerimizle kullanılan bir terimdir. Zamanlamalar nekadar düşük olursa performans okadar yükselir.
• FPS: Frame Per Second ın kısaltılmış halidir. Dilimizdeki anlamı ise Saniyede ekrana verilen kare sayısı. Genellikle oyunlarla birlikte anılan bir terimdir. Nekadar yüksek olursa okadar daha iyidir. İnsan gözü saniyede 25 kareden fazlasını algılayamaz. Yani bir oyun eğer 25FPS nin altına düşmüyorsa akışkan bir şekilde oynanabiliyor demektir.
• FSP: Bir markadır. Özellikle ürettiği kaliteli powersupply lar ile tanınmaktadır. FSB ve FPS kavramlarıyla uzaktan yakından alakası yoktur. Karışıklığı önlemek için bunuda bilmekte fayda var diye düşündüm.
• GPU: Graphics Processing Unit in kısaltılmış halidir. Dilimizdeki adıyla Grafik işlem ünitesi. Günümüzdeki en büyük GPU üreticileri AMD ve NVIDIA dır. Bilgisayarcıdan ekran kartı alırken bana Ati marka veya Nvidia marka bir ekran kartı verirmisiniz demek biraz yanlıştır. Nedenide bu iki firma ekran kartı üretmez sadece GPU üretip markalara satarlar.
• Güney Köprüsü: Ide ve Pci yuvalarını kontrol eden çiptir.
• Kuzey Köprüsü: Anakartın bir nevi can damarıdır. İşlemcimiz ile diğer aygıtların haberleşmesini sağlayan çipdir.
• Günlük Kullanım: Adından da anlaşıldığı üzere normal kullanımımızdaki değerler.
• Stabilite: Yaptığımız OverClock işlemi sonucunda bilgisayarımızın kararlığına stabilite diyoruz. Yani en ufak bir problemin olmadığı her şeyin yolunda gittiğini ifade eden bir terim.
• SLI, CrossFire: SLI Nvidia’ nın, CrossFire ise Ati’ nin birden fazla ekran kartını aynı sistemde kullanmaya olanak sağlayan teknolojilerinin adı.
• CPU-Z: Sistemimiz ile ilgili bilgileri görebildiğimiz küçük bir yazılım. OverClockcuların en gözde yazılımıda diyebiliriz. Bu yazılımla oc işleminizi bir nevi tescillemenizde mümkün.
• Super Pi: İşlemcimiz ve belleklerimizi kabaca test ettiğimiz bir yazılım. En kısa zamanda testi bitirmek hedefimiz.
• Everest: Bu program sayesinde tüm sistemimizi en ince ayrıntısına kadar görebiliyoruz. Bizim en çok kullanacağımız kısmı ise parçalarımızın sıcaklıklarının durumu.
• 3D Mark: Özellikle ekran kartımızı test için kullandığımız program. 3D Mark 2001, 3D Mark 2003, 2005 ve 2006 olmak üzere şuanda 4 versiyonu bulunuyor. Programın üreticisi Futuremark. Sistemimize verdiği puanlar dünya çapında referans teşkil edecek şekilde popülaritesi en üst seviyedeki bir yazılım.
• Pc Mark: Adından da anlaşıldığı gibi üretici yine Futuremark. Bu program ise sistemimizin genel performansını ölçüp puanlandırıyor.

İlk yapmanız gereken O/C yapmaya uygun bir Board’a sahip olmaktır. Bu aslında uygun Chipset anlamına da geliyor. BIOS derinliği de önünüzü açacaktır. Bazı Chipset ve BIOS’ların tam bu iş için olduğunu söyleyebiliriz. Chipsetler ve BIOS, Board üreticileri tarafından ortaklaşa kullanılan entegre elemanlardır. Amatörseniz Board pasif yüzey soğutma elemanlarına (Heat pipe) dikkat edin. O/C sonrası üretilecek ısının atılmasına yardımcı olurlar. Profesyoneller bu tip soğutucu elemanlardan hoşlanmaz. Büyük ihtimalle kendi aktif soğutucularını yerleştireceklerdir. İşlemci için de aynı şey söz konusudur. Profesyoneller kesinlikle stock fan kullanmazlar, hazır water cooling sistemlere de rağbet etmezler. Kendi water cooling setlerini düzenlerler veya markalı özel fanlı soğutucuları tercih ederler. Aslında sizin de markalı bir fanlı soğutucu (Örnek: Zalman, Cooler Master, Termal Take) almanız ve stock soğutucuyu çıkarmanız doğru olacaktır. Satın almadan önce soğutma ve ses değerlerini kesinlikle araştırın, tavsiye alın.

Bazı DDR2 Değerleri:

DDR2-667 4-4-4-12
DDR2-800 5-5-5-xx
DDR2-800 4-4-4-xx
DDR2-1066 5-5-5-xx

Örnek vermek gerekirse, 400 MHz FSB istiyorsanız en az DDR2-800 gerekecektir.

DDR2 Ram satın almadan önce kesinlikle elinizdeki Board/işlemci ve hedeflediğiniz O/C seviyesine uygun modüller için tavsiye almalısınız. Bu modüllerin voltaj seviyeleri de farklı olacak ve ısınacaklardır. Dolayısıyla soğutuculu olanlar iyi bir alternatiftir. Ancak satın almadan önce soğutucunun etkinliğini araştırın. Bazı modellerde soğutucular neredeyse süs gibi durmakta ve tam bir etkinlik sağlayamamaktadır.

Elinde E2xxx serisi işlemci olanlar BIOS’ları izin veriyorsa, kesinlikle O/C fırsatını kaçırmasınlar. Çünkü sahip olabileceğiniz en ucuz O/C malzemesidir. Ancak dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri, L2 Cache bellek seviyesinin düşük olması (1 MB) performansı olumsuz yönde etkileyecektir. Yani çıkacağınız MHz seviyeleri pratikte çok fazla başarım sağlamaz. Yine de daha üst modellere terfi ettiğinizde elinizde çok işinize yarayacak bir deneyim olacaktır. Aynı şey elinde E4xxx olup daha üst seviyeye (E6xxx/X6xxx/Q6xxx/QX6xxx) terfi etmeyi düşünenler için de geçerlidir.

BIOS (O/C) Ayarları:

Bu seviyeye gelmeden önce kesinlikle işinizi kolaylaştıracak bir BIOS Update olup olmadığını kontrol etmeniz gerekmektedir. BIOS güncellemesi yaparak işinizi kolaylaştırın. BIOS sıfırlamayı, BIOS Recovery (bazen gerekebilmektedir, özellikle update esnasında crash olursa) yapmayı öğrenin. BIOS Recovery tool O/C yapılsa da, yapılmasa da önceden hazır tutulmalıdır!

Modify Ratio Support – disabled
C1E – disabled
Max CPUID value limit – disabled
Vanderpool – disabled
CPU TM function – enabled
Execute Disable Bit – enabled
PECI (Platform Environment Control Interface) – enabled/disabled (DTS Digital Thermal Sensor)
SpeedStep – disabled
İşlemler bittikten sonra enabled (power saving) olabilir.

BIOS’da görmeyi umduğunuz başlıklar farklı şekillerde yer alabilir. Board’unuzun modeline ve BIOS sürümüne göre araştırma yapmalısınız.

Yukarıdaki ayarlardan sonra memory timings düşürülebilir. Doğru VCore bulunduktan sonra yeniden ve daha agresif değerlere çıkabilirsiniz. Burada önemli olan değerleri düşürmekten ziyade, bir aksilik olduğunda aksiliğin işlemciden kaynaklandığından emin olmaktır. 5-5-5-15 değerleri başlangıç için tavsiye edilir. Stabil bir sistem yakaladığınızda 4-4-4-12 değerlerine geri dönebilirsiniz.

Memory Remap Feature – disabled
64 bit işletim sistemi kullanıyorsanız veya Board’da 3 GB’dan fazla memory varsa burayı enable olarak bırakmalısınız.

AI tuning - manual
AI, daha derin ayarlara ulaşmanızı sağlayacaktır:

CPU Frequency - FSB (MHz.)
Hedeflediğiniz değeri giriniz.

DRAM Frequency – RAM çalışma hızı. FSB’nin iki misline ayarlayın. Örneğin 333 MHz FSB için 667; 290 MHz FSB için 580… Unutmayın, RAM DDR2 olduğundan 667/2 = 333 ya da 333×2 = 667
CPU-DRAM = 333:333 veya 1:1

İyi Board’ların çoğunda 5 mod vardır.
(Memory Multiplier)
333 MHz FSB için:
FSB : DRAM
1:1 = 333 MHz : 667 MHz
4:5 = 333 MHz : 883 MHz
2:3 = 333 MHz : 1,000 MHz
3:5 = 333 MHz : 1,111 MHz
1:2 = 333 MHz : 1,333 MHz

1:1 “synchronous” moddur. Daha yüksek frekanslar kullanıyorsanız, “asynchronous” mod geçerlidir. Daha hızlı olan asynchronous mod genellikle %2-3 kadar avantaj sağladığından C2Q/C2D’lerde 1:1 (synchronous) daha iyi netice vermektedir.

CPU Frequency/Mod (sadece örnektir):
3.50 GHz/DDR2-876 “asynchronous” mod
3.40 GHz/DDR2-850 “asynchronous” mod
3.00 GHz/DDR2-900 “asynchronous” mod
2.66 GHz/DDR2-832 “asynchronous” mod
1.60 GHz/DDR2-800 “synchronous” mod

Asynchronous mod, daha yüksek NB vcore ve ICH vcore gerektirmekte ve dolayısıyla da daha yüksek ısı üretmektedir; sağladığı “marjinal” avantaja göre ısıl maliyeti yüksektir. Profesyoneller bu tip sorunlarla başa çıkabilecek bilgi ve tecrübeye sahiptir ve Asynchronous mod önem taşımaktadır.

PCI Express Frequency – 100 MHz. (!)
PCI Clock Synchronization – 33.33 MHz
Spread Spectrum – disable.
Dram Command Rate – 2T
Memory Voltage – (!) Elinizdeki modüllerin çalışma voltajına bakmadan değer girmeyin.
Bazı anakartlar O/C esnasında auto seçeneğinde voltajı gereğinden fazla yükselterek modüllerin uçmasına neden olabilmektedir. Auto seçeneğinde verilen değer gözlem altında tutulmalıdır.
CPU VCore – Stabil çalışma için gerekli en düşük değer olmalıdır. Fazlası gereksiz ısı üretmekten başka işe yaramaz. Her ne kadar “auto” gereğinden fazla değer verse de, tecrübesizseniz ilk boot’da auto olarak bırakabilirsiniz. Böylece eksik voltaj yüzünden sisteminiz daha ilk adımda çökmez. Ancak stres testinden sonra adım adım bu değeri düşürmeniz gerekecektir. Düşürme esnasında unstabilite veya çökme yaşarsanız voltajı bir adım daha artırarak en düşük CPU VCore değerindeki stabiliteyi yakalamalısınız. Şansınıza güveniyorsanız, daha düşük voltaj değerlerinden başlamak işinizi kısaltacaktır.

Not: VCore vermeden sadece FSB değerini makul bir seviyeye yükselterek O/C başarımı elde edebilirsiniz. Stabil olabilecek en yüksek FSB değerini tespit edin. Böylece ısıl değerler normal ölçülerde kalacaktır.

FSB Termination Voltage – auto
NB VCore – auto
SB VCore (SATA/PCIE) – auto
ICH CHIPSET Voltage – auto

Son dört ayar, sistem stabilitesi yakalandıktan sonraki “fine tuning” işlemleri içindir. Stabiliteyi yakalayana kadar “auto” olarak bırakabilirsiniz. Asynchronous mod’daysanız memory stabilitesi için NB VCore ve ICH VCore değerlerini manual olarak artırmalısınız.

Tüm bu işlemlerden sonra netice alamazsanız,

• Memory voltage çok düşüktür,
• Memory timings çok agresiftir,
• FSB çok agresiftir

POST’u tamamlamanız ve Windows’a mavi ekransız veya reboot’suz girmeniz iyiye işarettir. CoreTemp ve Speedfan yükleyerek idle sıcaklık değerlerine bakın. 50 °C üstünde olmamalıdır. Aslında bu noktada kendi kırmızı çizginizi kendiniz belirlemeniz gerekmektedir. (Q6600: Intel “günlük kullanım” limiti: 62 °C, G0 stepping toleransı 71 °C)

Speedfan Q modellerde hatalı değer verdiğinden kalibre edilmesi gerektiği söylenmektedir.

Digital Thermal Sensor-DTS

Tüm C2D ve C2Q chip’ler çekirdeklerinde DTS’ye sahiptir. C2D chip’lerde değer 85′dir. (Core Temp = 85 – DTS) C2Quad chip’lerde ise değer 100′dür. (Core Temp = 100 – DTS) Dikkat: bu değer “Core limiti 100 °C” anlamına gelmemektedir!

Case Temp/Kılıf Isısı için harici sensör ve dijital ısı ölçüm aleti kullanmanız gerekmektedir. Çekirdeklerde Case Temp sensörü olmadığı, bunun Core Temp’den hesaplandığı şeklinde yaygın bir kanı vardır.

CPU-Z’yi yükleyerek idle VCore değerini görebilirsiniz. Dikkatinizi çekebilir, CPU-Z’de Vcore değeri farklı gözükür. Tüm board’lar için bu normaldir. Bu değer yükte yeniden düşecektir ki buna VDrop denir. Ancak bu değer bazı board ve chipset’lerde daha düşüktür. Profesyoneller için VDrop düşmesi önemsenmesi gereken bir kayıptır ve telafi etmenin yolları vardır.

Stress Testing
Şimdi CPU-Z ve Coretemp/Speedfan çalışırken Prime95′i yükleyin ve çalıştırın. Prime95′de hata mesajı seçeneği açık olmalıdır. Aksi takdirde hata mesajlarından haberdar olamazsınız. Orthos da çalıştırılabilir ancak Orthos C2Quad chip’lerde iki tane (2×2) açılmalıdır. (Small FFT-Tüm çekirdekler zorlanmalı: Task Manager’den teyit edin ve çekirdek görevlerini ikişer ikişer orthoslara bölüştürün)

Çekirdek sıcaklıkları muhtemelen 15-20 °C artacaktır. Bu tamamen normaldir ve büyük ölçüde soğutma sisteminizin kalitesiyle alakalıdır. 70 °C üzerine çıkarsanız, soğutma sisteminizi iyileştirene kadar O/C ayarlarını ve VCore değerini düşürmeniz gerekecektir. Stres testini en az 1 saat error mesajı almadan ve reboot edilmeden sürdürebilmelisiniz. Çökme veya reboot olursa, VCore değerini artırmanız gerekiyor olabilir. VCore artırımı veya FSB değerini düşürmeyi deneyebilirsiniz. Çökme veya reboot olmazsa 1 saat sonra VCore değerini bir basamak düşürün ve stres testini yineleyin. Stres testi 12 saat veya üzerinde sürmelidir, ancak kesinlikle 6 saatin altında olmamalıdır.

Stabil kalabildiğiniz en düşük VCore değerini bulduktan sonra memory timing’lerinizi daha agresif değerlere (4-4-4-12) çekebilirsiniz. Daha sonra “güç tasarruf modunu” enable edebilir, diğer voltaj değerlerini de dikkatle deneyerek (her seferinde bir tanesini) düşürebilirsiniz. Bu arada stres testlerine devam etmelisiniz.

Özellikle C2Quad işlemcilerde ısı büyük problem olacaktır. Geçici olarak VCore değerini düşürmeniz gerekebilir. İyi bir soğutucuya terfi etmelisiniz. Örneğin su soğutma yüksek O/C değerleri için iyi bir alternatiftir. Profesyoneller “demineralize su” ve “bazı katkı maddeleri” kullanarak su soğutmanın başarımını yükseltebilmektedirler. İşlemci ile soğutucu yüzeylerinin birbiriyle çok iyi temas ettiklerinden emin olmalısınız. TIM macun (thermal interface material) çok iyi kalite olmalıdır. Termal iyileşme sağlamanın bir diğer etkili ve ucuz yolu “profesyoneller için” lapping modudur. Kasanın kalite ve havalandırması ile kabloların derli toplu olması da ısıl değerleri olumlu yönde etkileyecektir.

Bu yazıdaki bilgiler teorik bilgilerdir. Pratikte çok fazla değişken işin içine girebilir. Teoriyi öğrendikten sonra elinizdeki malzemenin gerektirdiği pratik güncellemeyi araştırmalısınız. Özellikle “hardware modding” tamamen el becerisi ve deneyim gerektirmektedir. Bu kategoriye TIM macun kullanmak, soğutucu monte etmek ve hatta PSU montajı da dahildir. Kafanız dağınıkken ve ilk heyecanla sakın bu işlere girmeyin. Kimsenin “burada yazmak istemeyeceği” kötü deneyimler yaşayabilirsiniz…